Hội An, phố cổ lấp lánh ở hạ lưu sông Thu Bồn, nổi tiếng với những công trình kiến trúc cổ kính nhuốm màu thời gian và dấu ấn phương Đông do người Hoa và người Nhật mang đến từ nhiều thế kỷ trước. Hội An, từng là một thương cảng tầm cỡ thế giới, đã chứng kiến sự tương tác chặt chẽ giữa các thương nhân đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Và từ mối quan hệ đó đã nảy sinh ra một sự sáng tạo tuyệt vời được gọi là “đèn lồng”.
Nguồn gốc của đèn lồng Hội An
Trong Phủ biên tạp lục (Biên niên ký sự biên cương 1776), Lê Quý Đôn - một nhà thơ, nhà bách khoa, quan văn nổi tiếng Việt Nam ở thế kỷ 18, có ghi lại lời kể của một thương nhân họ Trần người Quảng Đông khi chở hàng vào Hội An như sau: “Người nhà Minh và người Thanh (người Hoa) đã chọn Hội An làm nơi định cư. Họ đã mang theo những chiếc đèn lồng từ quê hương của bạn và tạo thói quen thắp sáng chúng mỗi khi màn đêm buông xuống. Mặc dù nhiều người già ở Hội An khẳng định đèn lồng Hội An hiện nay là một nét rất riêng, độc đáo do chính người Hội An sáng tạo ra, nhưng việc đèn lồng Hội An có nguồn gốc từ người Hoa là điều được chứng thực.
Theo ghi chép, khoảng năm 206 trước Công nguyên đến năm thứ 25 sau Công nguyên là thời kỳ cực thịnh của Phật giáo. Từ các ngôi chùa, các nhà sư thắp sáng những chiếc đèn lồng vào đêm rằm. Sau đó, một vị vua đã mang phong tục thắp sáng đèn lồng này vào cung điện của nhà vua. Lễ hội đèn lồng từ đó lan rộng ra người dân địa phương. Ở Hội An, việc treo đèn lồng trước cửa nhà vào các dịp lễ tết đã trở thành phong tục từ lâu đời chứ chưa hình thành cả một dãy phố như ngày nay.
Trước đây, đèn lồng được làm chủ yếu là đèn lồng lớn, đèn kéo quân, nhưng dành riêng cho người giàu vì đối với người bình thường, thực sự khó có thể mua được. Sau đó, người dân địa phương đã tìm hiểu và bắt đầu tự làm đèn lồng, chủ yếu để trang trí trong nhà.
Cho đến nay, không ai biết chính xác đèn lồng Hội An ra đời từ khi nào. Câu hỏi ai là người đầu tiên làm ra một chiếc đèn lồng vẫn chưa được trả lời. Nhưng dù là ai thì đèn lồng Hội An vẫn tỏa sáng và có sức lan tỏa rộng rãi ra thế giới. Có người cho rằng những chiếc đèn lồng có mặt ở Hội An là do người Triều Châu, Phúc Kiến, Quảng Đông từ Trung Quốc mang về treo trước cửa nhà để đỡ nhớ quê hương.
Người dân Hội An kể rằng: Ông tổ của nghề lồng đèn tên là Xã Dương, người thợ pha chế chuyên làm đầu lân, lồng đèn phục vụ lễ hội hay hội thi xảo quyệt. Vào những ngày Tết, lễ, hội, giới giàu có ở Hội An đều có một chiếc đèn lồng lớn viết chữ Hán hoặc vẽ tranh mực tàu treo trước cửa nhà. Trải qua nhiều thế hệ, những chiếc đèn lồng mới đến được với mọi nhà ở phố cổ Hội An với cách trang trí đơn giản nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp thanh lịch vốn có. Cứ đến mùa hè, người ta lại làm đèn trang trí trong gia đình rồi đem đi bán. Làm đèn lồng đã trở thành một nghề độc đáo của Hội An. Có những người chuyên trang trí những chiếc đèn lồng lớn dùng trong khách sạn hoặc treo ở nơi tổ tiên của các gia đình ở Hội An.
Những điều cần biết về những chiếc đèn lồng thắp sáng tâm hồn Hội An hôm nay
Thói quen treo đèn lồng Hội An
Treo đèn lồng đã là một nét văn hóa đặc trưng của người Việt Nam từ xa xưa. Đèn lồng là một vật không thể thiếu trong các gia đình và hàng năm, lễ hội treo đèn lồng thường được tổ chức sôi nổi vào các dịp lễ Tết, đặc biệt là đêm giao thừa và Tết Trung thu. Theo các nhà nghiên cứu về các biểu tượng văn hóa trên thế giới, ý nghĩa biểu tượng của đèn gắn liền với ý nghĩa của ánh sáng. Ngọn đèn là biểu tượng của con người. Dâng đèn lên bàn thờ cũng có nghĩa là cúng dường, đặt mình dưới sự che chở của đấng vô hình và thần linh.
Cách làm đèn lồng Hội An
Nằm bên trong những con phố cổ vẫn còn sót lại một đồ thủ công mỹ nghệ, minh chứng cho những dấu vết của thời gian không bao giờ bị lãng quên. Đó là nghề làm lồng đèn hội an. Nhắc đến lồng đèn, đầu tiên phải kể đến những chiếc phên tre. Tre làm lồng đèn là một loại tre già tươi, có ở các vùng quê Việt Nam. Để đảm bảo độ bền và tránh mối mọt, người ta phải ủ tre, ngâm nước muối 10 ngày rồi phơi khô, vê thành nan, độ dày mỏng, kích thước tùy loại đèn.
Các thanh tre sau đó được gắn vào hai vòng gỗ hoặc sắt được thiết kế riêng, để tạo hình khung theo hình dáng của chiếc đèn. Thường thì khâu chọn nan sẽ ảnh hưởng đến hình dáng của đèn, bởi nan càng tốt thì người thợ càng linh hoạt tạo được hình dáng như ý muốn mà tre không bị gãy. Sau đó, người thợ sẽ khéo léo nối các nan bằng nan ô, tạo xương đèn.
Tiếp theo là khâu vải thành đèn lồng. Các mảnh vải được cắt thành nhiều phần, nhiều hình dạng khác nhau, sau đó dùng keo dán vào khung đèn và cắt bỏ phần thừa. Vải dùng làm đèn lồng thường là vải gấm hoặc lụa, loại vải và màu sắc của vải quyết định độ sáng của đèn. Người Hội An thường sử dụng vải lụa nhiều hơn vì ánh sáng từ những chiếc đèn lồng lụa sẽ huyền ảo và sống động hơn.
Rồi đôi khi, người thợ cũng tạo ra những bức tranh vẽ trên lồng đèn. Những nét vẽ trên đèn lồng có thể chỉ là những họa tiết trang trí đơn giản, nhưng cũng có thể là khung cảnh nhỏ quen thuộc của làng quê Việt Nam. Vẽ tranh trên lồng đèn là một quá trình tỉ mỉ và đòi hỏi nhiều công phu, tỷ lệ pha màu và cách pha trộn cũng quyết định đến vẻ đẹp và sự hài lòng của những đứa con tinh thần của người thợ - nghệ nhân. Vẽ tranh trên lồng đèn tuy không có gì mới nhưng việc tạo ra một chiếc đèn có giá trị nghệ thuật và đi vào tâm trí người xem cũng đòi hỏi sự lao động bền bỉ và tâm huyết với nghề.
Làm thế nào để bạn có thể trải nghiệm “văn hóa đèn lồng” ở Hội An?
Đơn giản nhất, bạn có thể tự làm cho mình một chiếc đèn lồng Hội An. Đèn lồng là một món quà lưu niệm đặc trưng của Hội An và có thể dễ dàng mua ở hầu hết mọi nơi trong thành phố. Thông thường, trong khi đi dạo vào ban đêm, bạn sẽ mua được một cách dễ dàng - được gói cẩn thận, sau đó là mang về nhà làm quà.
Nếu bạn muốn trải nghiệm văn hóa sâu sắc hơn, hãy thử trải nghiệm. Có rất nhiều khóa học làm den long hoi an kéo dài một ngày, nơi bạn có thể tự tay mình tạo ra kiệt tác này bởi chính đôi tay của mình. Bạn sẽ được hướng dẫn bởi những người thợ thủ công địa phương - những người không chỉ nắm vững các kỹ thuật vật lý mà còn nắm giữ cả câu chuyện đằng sau. Chỉ cần hỏi chủ nhà trọ tại địa phương của bạn và bạn sẽ nhận được hướng dẫn về trải nghiệm này.
Để có được những kỷ niệm đẹp và lâu dài, bạn cũng đừng quên chụp ảnh với họ. Những chiếc đèn lồng Hội An được trưng bày dọc khắp con đường khiến nơi đây trở thành một cảnh đẹp ngoạn mục dù là ban ngày hay ban đêm. Các nhà bán lẻ địa phương ở đây rất thân thiện và hào phóng với việc chụp ảnh, nhưng nếu có thể, hãy hỗ trợ họ bằng cách mua một số đồ lưu niệm nhỏ hoặc mua một chiếc lồng đèn Hội An.
Màn đêm buông xuống, người thợ xuống phố chiêm ngưỡng nét thanh bình của phố cổ Hội An được tô điểm bởi những chiếc đèn lồng rực rỡ sắc màu. Lồng đèn Hội An đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa của người dân nơi đây. Ánh sáng từ những ngọn đèn mờ ảo khiến kiến trúc cổ Hội An khoác lên mình tấm áo huyền bí. Trong sự tĩnh lặng, lồng đèn Hội An đã trở thành một phần không thể thiếu của phố cổ.
-----------
Nguồn tin: travelsense.asia
